120 Alıcılar, tek düzen hesap planında Dönen Varlıklar altında ticari alacaklar grubunda yer alır. İşletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan senetsiz alacaklar bu hesapta izlenir. Bu yazıda hesabın tanımı, işleyişi ve yevmiye örnekleri ele alınır.
120 Alıcılar Nedir?
Tek düzen hesap planı açıklamalarına göre 120 Alıcılar, esas faaliyetten doğan senetsiz ticari alacakların izlenmesi için kullanılır.
Hesap, tek düzen hesap planında Dönen Varlıklar altında 12 Ticari Alacaklar grubunda yer alır. Senede bağlanan alacak 121 Alacak Senetleri hesabına alınır. Şüpheli hale gelen tutarlar 128 Şüpheli Ticari Alacaklar altına taşınır.
İşleyiş
Tek düzen işleyiş şöyledir:
Hesap Kırılımı
Teknomax örnek hesap planında sık kullanılan kırılımlar şöyledir:
Yurt içi satışlar 600 Yurtiçi Satışlar, yurt dışı satışlar 601 Yurtdışı Satışlar hesabıyla bağlanır. Hesaplanan KDV 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi altında izlenir.
Mevzuat Ve Değerleme
Değerleme: VUK’a göre alacaklar mukayyet değerle değerlenir. Senede bağlı olmayan alacaklarda reeskont ihtiyaridir.
KDV: Mal teslimi veya hizmet ifasında doğar. Tahsilat yapılmamış olması KDV’yi ertelemez.
Nakit sınır: Belirlenen tutarın üzerindeki tahsilatlarda banka veya izin verilen kanallar kullanılır. Güncel sınır ilgili mevzuattan kontrol edilir.
Dövizli alacak: Dönem sonunda TCMB alış kuru ile değerlenir. Kur farkı ilgili kambiyo hesabına yazılır.
Yevmiye Örnekleri
Örnek 1: Vadeli Mal Satışı
15.03.2025 tarihinde Abc Ltd. Şti.’ye %20 KDV’li 50.000 TL bedelle vadeli satış yapılmıştır. Kayıt nasıl yapılır?
15.03.2025 – Vadeli Mal Satışı
| HESAP KODU | HESAP ADI | BORÇ | ALACAK |
|---|---|---|---|
| 120 1 0 A001 | Abc Ltd. Şti. | 60.000,00 | |
| 600 1 1 20 | %20 Normal Satışlar | 50.000,00 | |
| 391 1 1 20 | Hesaplanan KDV (%20 Normal Satışlar) | 10.000,00 | |
| TOPLAM | 60.000,00 | 60.000,00 |
Açıklama: Alıcı cari borçlanır. Satış bedeli 600 Yurtiçi Satışlar hasılatına, KDV tutarı 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi hesabına alacak kaydedilir.
Örnek 2: Banka İle Tahsilat
15.04.2025 tarihinde Abc Ltd. Şti. 60.000 TL’yi havale ile ödemiştir. Kayıt nasıl yapılır?
15.04.2025 – Alacak Tahsilatı
| HESAP KODU | HESAP ADI | BORÇ | ALACAK |
|---|---|---|---|
| 102 TL 0 | Vadesiz Mevduat Hesapları | 60.000,00 | |
| 120 1 0 A001 | Abc Ltd. Şti. | 60.000,00 | |
| TOPLAM | 60.000,00 | 60.000,00 |
Açıklama: 102 Bankalar artar, alıcı cari kapanır. Zincir tamamlanır: satış → 120 → banka.
Örnek 3: Müşteriden Çek Alınması
20.04.2025 tarihinde Abc Ltd. Şti.’den 25.000 TL tutarında çek alınmıştır. Kayıt nasıl yapılır?
20.04.2025 – Müşteriden Çek Alınması
| HESAP KODU | HESAP ADI | BORÇ | ALACAK |
|---|---|---|---|
| 101 TL 00 | Portföydeki Çekler | 25.000,00 | |
| 120 1 0 A001 | Abc Ltd. Şti. | 25.000,00 | |
| TOPLAM | 25.000,00 | 25.000,00 |
Açıklama: Alacak senetsiz cari olmaktan çıkar, 101 Alınan Çekler portföyüne taşınır. Senet alınsaydı hedef hesap 121 Alacak Senetleri olurdu.
Örnek 4: Dövizli Satış Ve Kur Farkı
01.05.2025 tarihinde yurt dışı müşteriye 10.000 USD tutarında satış yapılmış, kur 30,00 TL’dir. 30.05.2025 tarihinde tahsilatta kur 31,00 TL olmuştur. Kayıtlar nasıl yapılır?
01.05.2025 – İhracat Satışı
| HESAP KODU | HESAP ADI | BORÇ | ALACAK |
|---|---|---|---|
| 120 2 0 | Yurtdışı Müşteriler | 300.000,00 | |
| 601 USD | USD Yurtdışı Satışlar | 300.000,00 | |
| TOPLAM | 300.000,00 | 300.000,00 |
30.05.2025 – İhracat Tahsilatı Ve Kur Farkı
| HESAP KODU | HESAP ADI | BORÇ | ALACAK |
|---|---|---|---|
| 102 TL 0 | Vadesiz Mevduat Hesapları | 310.000,00 | |
| 120 2 0 | Yurtdışı Müşteriler | 300.000,00 | |
| 646 1 00 | Kur Farkı Gelirleri (Değerleme) | 10.000,00 | |
| TOPLAM | 310.000,00 | 310.000,00 |
Açıklama: Ana alacak 120 üzerinden kapanır. Kur yükselişi 646 hesabına yazılır. Kur düşüşünde 656 kullanılır. Hasılat 601 Yurtdışı Satışlar ile bağlanır.
Örnek 5: Şüpheli Alacağa Virman
10.06.2025 tarihinde Abc Ltd. Şti.’nin 12.000 TL alacağı icra takibine alınmıştır. Kayıt nasıl yapılır?
10.06.2025 – Şüpheli Alacağa Virman
| HESAP KODU | HESAP ADI | BORÇ | ALACAK |
|---|---|---|---|
| 128 1 TL | TL Şüpheli Cari Alacaklar | 12.000,00 | |
| 120 1 0 A001 | Abc Ltd. Şti. | 12.000,00 | |
| TOPLAM | 12.000,00 | 12.000,00 |
Açıklama: Alacak 120’den 128 Şüpheli Ticari Alacaklar hesabına taşınır. Karşılık kaydı 129 ile ayrıca yapılır.
Önemli Noktalar
Kontrol Ve Denetim
Sonuç
120 Alıcılar hesabı, Dönen Varlıklar altında ticari alacaklar grubunun senetsiz unsurunu izler. Cari kırılım ve belge disiplini korunursa tahsilat ve dönem sonu mutabakatı sağlıklı yürütülür.
Yevmiye örnekleri, Teknomax örnek hesap planındaki muavin kırılımlarıyla düzenlenmiştir. Özel durumlarda güncel mevzuat ve işletmenin hesap planı esas alınmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
120 Alıcılar nedir?
Tek düzen hesap planına göre 120 Alıcılar, esas faaliyetten doğan senetsiz ticari alacakların izlendiği hesaptır. Dönen Varlıklar altında ticari alacaklar grubunda yer alır.
Borç bakiyesi açık alacak tutarını gösterir.
Alıcılar ile alacak senetleri farkı nedir?
Senetsiz alacak 120’dedir. Senede bağlanan alacak 121 Alacak Senetleri hesabına alınır. Çek alındığında 101 Alınan Çekler kullanılır.
Sınıflandırma belge niteliğine göre yapılır.
Kur farkı nasıl kaydedilir?
Dövizli cari tahsilatında veya dönem sonu değerlemede kur farkı 646 veya 656 hesabına yazılır. Ana alacak tutarı 120 üzerinden kapanır.
Kur ve tutar ekstreyle doğrulanmalıdır.
Şüpheli alacak nasıl ayrılır?
VUK şartları oluşunca tutar 128 Şüpheli Ticari Alacaklar hesabına virmanlanır. Karşılık 129 ve 654 ile ayrıca kaydedilir.
Teminatlı kısma karşılık ayrılmaz.
