119 Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı, tek düzen hesap planında Dönen Varlıklar altında menkul kıymetler grubunda yer alan aktif düzenleyici hesaptır. Menkul kıymetlerin borsa veya piyasa değerlerinde önemli ya da sürekli azalma tespit edildiğinde ayrılan karşılıklar bu hesapta izlenir. Bu yazıda hesabın tanımı, karşılık ayırma ve iptal yevmiye örnekleri ele alınır.
119 Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı Nedir?
Tek düzen hesap planı açıklamalarına göre 119 Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı (-), menkul kıymetlerde ortaya çıkacak zararların karşılanması amacıyla ayrılması gereken karşılıkların izlendiği hesaptır.
Hesap, bilançoda ilgili menkul kıymet tutarlarından indirim olarak gösterilir. Brüt maliyet 110, 111, 112 veya 118 Diğer Menkul Kıymetler hesaplarında kalır. Net değer, brüt tutardan 119 bakiyesinin düşülmesiyle okunur.
İşleyiş
Tek düzen işleyiş şöyledir:
Geçici piyasa dalgalanması tek başına karşılık gerekçesi sayılmaz. Kalıcılık ve dayanak belge aranır.
Mevzuat Ve Karşılık Şartı
Değerleme: VUK çerçevesinde menkul kıymetler alış bedeli veya borsa rayici ile değerlenir. Kalıcı değer düşüklüğü tespitinde karşılık ayrılması gündeme gelir.
Vergisel kabul: Kabul ve KKEG ayrımı güncel mevzuat ile işletmenin tercihine göre değerlendirilir.
Belgelendirme: Değerleme notu, işlem fiyatı ve dayanak belge dosyada tutulur.
Yevmiye Örnekleri
Örnek 1: Değer Düşüklüğü Karşılığı Ayrılması
31.12.2025 tarihinde hisse portföyünde 8.000 TL kalıcı değer düşüklüğü tespit edilmiştir. Kayıt nasıl yapılır?
31.12.2025 – Değer Düşüklüğü Karşılığı
| HESAP KODU | HESAP ADI | BORÇ | ALACAK |
|---|---|---|---|
| 654 0 | Karşılık Giderleri (-) | 8.000,00 | |
| 119 | Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) | 8.000,00 | |
| TOPLAM | 8.000,00 | 8.000,00 |
Açıklama: Gider 654’e, karşılık 119’a yazılır. 110 Hisse Senetleri veya 118 bakiyesi doğrudan düşülmez. Brüt tutar ile karşılık ayrı kalır.
Örnek 2: Karşılığın İptali
15.03.2026 tarihinde daha önce ayrılan 8.000 TL karşılık konusu kalmamıştır. Kayıt nasıl yapılır?
15.03.2026 – Karşılık İptali
| HESAP KODU | HESAP ADI | BORÇ | ALACAK |
|---|---|---|---|
| 119 | Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) | 8.000,00 | |
| 644 0 | Konusu Kalmayan Karşılıklar | 8.000,00 | |
| TOPLAM | 8.000,00 | 8.000,00 |
Açıklama: Karşılık kapanır. Tutar 644 hesabına alacak yazılır. Menkul kıymet satışı varsa ayrıca 645 veya 655 kaydı yapılır.
Örnek 3: Satış Öncesi Karşılık Kapama
20.04.2026 tarihinde karşılık ayrılmış 5.000 TL’lik menkul kıymet satılmadan önce karşılık kapatılacaktır. Kayıt nasıl yapılır?
20.04.2026 – Satış Öncesi Karşılık Kapama
| HESAP KODU | HESAP ADI | BORÇ | ALACAK |
|---|---|---|---|
| 119 | Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) | 5.000,00 | |
| 644 0 | Konusu Kalmayan Karşılıklar | 5.000,00 | |
| TOPLAM | 5.000,00 | 5.000,00 |
Açıklama: Önce karşılık kapanır, sonra satış kaydı 110 veya 118 çıkışı ve banka girişi ile tamamlanır. Aksi halde aynı düşüş hem 119 hem satış sonucunda yinelenir.
Örnek 4: Ek Karşılık Ayrılması
31.12.2026 tarihinde mevcut karşılığa ek 2.000 TL daha ayrılacaktır. Kayıt nasıl yapılır?
31.12.2026 – Ek Karşılık
| HESAP KODU | HESAP ADI | BORÇ | ALACAK |
|---|---|---|---|
| 654 0 | Karşılık Giderleri (-) | 2.000,00 | |
| 119 | Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı (-) | 2.000,00 | |
| TOPLAM | 2.000,00 | 2.000,00 |
Açıklama: Ek karşılık, yeni bir düşüşün kalıcı olduğuna karar verildiğinde açılır. Mevcut 119 bakiyesi silinmez, üzerine eklenir.
Önemli Noktalar
Kontrol Ve Denetim
Sonuç
119 Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı hesabı, menkul kıymet portföyünün net değerini bilançoya doğru taşır. Kalıcılık şartı ve iptal disiplini korunursa raporlama güvenilir kalır.
Yevmiye örnekleri, Teknomax örnek hesap planındaki muavin kırılımlarıyla düzenlenmiştir. Özel durumlarda güncel mevzuat ve işletmenin hesap planı esas alınmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
119 Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı nedir?
Tek düzen hesap planına göre 119 Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı, menkul kıymetlerdeki kalıcı değer düşüşleri için ayrılan karşılığı izleyen aktif düzenleyici hesaptır.
Bilançoda ilgili menkul kıymetlerden indirim olarak gösterilir.
Karşılık hangi hesaba gider yazılır?
Karşılık ayrılırken 654 borçlanır, 119 alacaklanır. İptalde 119 borçlanır, 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar alacaklanır.
Vergisel kabul şartı ayrıca değerlendirilir.
Her piyasa düşüşünde karşılık ayrılır mı?
Hayır. Geçici dalgalanma için karşılık ayrılmaz. Kalıcı düşüş ve dayanak belge aranır.
İşletmenin tercihi ve mevzuat birlikte yorumlanmalıdır.
Menkul kıymet satılınca karşılık ne olur?
Önce karşılık iptal edilir veya satış kaydıyla birlikte kapatılır. Satış kâr veya zararı ayrıca 645 veya 655 ile izlenir.
119 açık bırakılırsa bilanço yanıltıcı kalır.
