Ticari mal alışlarında muhasebe kaydı, satmak üzere alınan malların stok, KDV ve ödeme tarafıyla birlikte yevmiyeye işlenmesidir. Vadeli, peşin, farklı KDV oranlı ve karma ödemeli alışlar aynı mantıkla kurulur. Bu yazıda Teknomax örnek hesap planıyla pratik yevmiye örneklerini adım adım ele alıyoruz.
Ticari Mal Alışı Nedir?
Ticari mal alışı, işletmenin satmak amacıyla tedarikçiden satın aldığı malların muhasebe sistemine kaydedilmesidir. Kayıtta genellikle şu unsurlar yer alır:
Doğru kayıt, stok değeri, KDV beyannamesi ve finansal tablolar için zorunludur.
Yevmiye Örnekleri
Örnek 1: Vadeli Tek Oranlı Alış
15.03.2025 tarihinde Xyz Ltd. Şti.’den %20 KDV’li ticari mal alınmıştır. Mal bedeli 10.000 TL, KDV 2.000 TL, toplam 12.000 TL’dir. Ödeme yapılmamış, 30 gün vadeli alıştır. Kayıt nasıl yapılır?
15.03.2025 – Vadeli Ticari Mal Alışı
| HESAP KODU | HESAP ADI | BORÇ | ALACAK |
|---|---|---|---|
| 153 00 108 20 | %20 Ticari Mal Alışları | 10.000,00 | |
| 191 1 1 20 | %20 Yurtiçi Alımlara İlişkin KDV | 2.000,00 | |
| 320 1 X0001 | Xyz Ltd. Şti. | 12.000,00 | |
| TOPLAM | 12.000,00 | 12.000,00 |
Açıklama: Mal bedeli stoka, KDV indirilecek KDV’ye, toplam tutar satıcı carisine yazılır.
Örnek 2: Peşin Banka Ödemeli Alış
20.03.2025 tarihinde Abc Ltd. Şti.’den %20 KDV’li mal alınmış ve bankadan peşin ödenmiştir. Mal bedeli 5.000 TL, KDV 1.000 TL, toplam 6.000 TL’dir. Kayıt nasıl yapılır?
20.03.2025 – Peşin Ticari Mal Alışı
| HESAP KODU | HESAP ADI | BORÇ | ALACAK |
|---|---|---|---|
| 153 00 108 20 | %20 Ticari Mal Alışları | 5.000,00 | |
| 191 1 1 20 | %20 Yurtiçi Alımlara İlişkin KDV | 1.000,00 | |
| 102 TL 0 | Vadesiz Mevduat Hesapları | 6.000,00 | |
| TOPLAM | 6.000,00 | 6.000,00 |
Açıklama: Peşin ödemede satıcı hesabı açılmaz. Toplam tutar doğrudan bankadan çıkar.
Örnek 3: Farklı KDV Oranlı Vadeli Alış
25.03.2025 tarihinde Def Ltd. Şti.’den farklı KDV oranlı mal alınmıştır. %1’lik mal 8.000 TL + 80 TL KDV, %10’luk mal 15.000 TL + 1.500 TL KDV’dir. Toplam 24.580 TL’dir ve 30 gün vadelidir. Kayıt nasıl yapılır?
25.03.2025 – Farklı KDV Oranlı Alış
| HESAP KODU | HESAP ADI | BORÇ | ALACAK |
|---|---|---|---|
| 153 00 108 01 | %01 Ticari Mal Alışları | 8.000,00 | |
| 191 1 1 01 | %01 Yurtiçi Alımlara İlişkin KDV | 80,00 | |
| 153 00 108 10 | %10 Ticari Mal Alışları | 15.000,00 | |
| 191 1 1 10 | %10 Yurtiçi Alımlara İlişkin KDV | 1.500,00 | |
| 320 1 X0002 | Def Ltd. Şti. | 24.580,00 | |
| TOPLAM | 24.580,00 | 24.580,00 |
Açıklama: Her KDV oranı kendi stok ve indirilecek KDV hesabına yazılır. Toplam satıcı carisine gider.
Örnek 4: Karma Ödemeli Alış
30.03.2025 tarihinde Jkl Ltd. Şti.’den %20 KDV’li mal alınmıştır. Mal bedeli 20.000 TL, KDV 4.000 TL, toplam 24.000 TL’dir. 10.000 TL bankadan peşin, 14.000 TL 30 gün vadelidir. Kayıt nasıl yapılır?
30.03.2025 – Karma Ödemeli Alış
| HESAP KODU | HESAP ADI | BORÇ | ALACAK |
|---|---|---|---|
| 153 00 108 20 | %20 Ticari Mal Alışları | 20.000,00 | |
| 191 1 1 20 | %20 Yurtiçi Alımlara İlişkin KDV | 4.000,00 | |
| 102 TL 0 | Vadesiz Mevduat Hesapları | 10.000,00 | |
| 320 1 X0003 | Jkl Ltd. Şti. | 14.000,00 | |
| TOPLAM | 24.000,00 | 24.000,00 |
Açıklama: Peşin kısım bankadan, kalan borç satıcı carisinden izlenir.
Önemli Noktalar
Ofiste Pratik Kontrol
Ticari mal alışlarında muhasebe kaydı için asıl risk, KDV oranı veya ödeme şeklinin yanlış seçilmesidir.
Sonuç
Ticari mal alışları stok ve vergi sürecinin başlangıcıdır. Oran, belge ve ödeme ayrımı net tutulursa dönem içi takip kolaylaşır.
Teknomax hesap planı, farklı KDV oranları için ayrı alış hesapları sunarak bu kayıtları sistematikleştirir. Bu yazıdaki örnekler temel senaryoları kapsar. Özel durumlarda güncel mevzuatı kontrol etmek gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Ticari mal alışlarında muhasebe kaydı nasıl yapılır?
Mal bedeli ilgili 153 alış hesabına, KDV 191 indirilecek KDV’ye borç yazılır. Karşılık peşinse kasa veya banka, vadeliyse satıcılar hesabına alacak yazılır.
Teknomax örnek planında oran kırılımları ayrı tutulduğu için fatura satırları doğrudan eşleşir.
Vadeli alış ile peşin alış farkı nedir?
Vadeli alışta satıcı carisi doğar. Peşin alışta ödeme aynı anda yapıldığı için satıcı hesabı açılmaz. Toplam tutar kasa veya bankadan çıkar.
Her iki durumda da mal ve KDV borç kayıtları aynı mantıktadır.
Farklı KDV oranları tek kayıtta yazılır mı?
Evet. Aynı faturada birden fazla oran varsa her oran kendi stok ve KDV hesabına yazılır. Toplam tutar tek satıcı bakiyesinde toplanabilir.
Oranları karıştırmak beyanname farkına yol açar.
Karma ödemeli alış nasıl kaydedilir?
Mal ve KDV borçlanır. Peşin ödenen kısım banka veya kasaya, kalan tutar satıcı carisine alacak yazılır. Böylece ödeme ve borç aynı anda doğru izlenir.
Mali müşavir programı bu kayıtları nasıl kolaylaştırır?
Fatura tutarları, KDV oranı ve cari eşlemesi aynı sistemde yürürse alış hataları erken görülür. Mali müşavir programı stok ve KDV kırılımlarını yevmiye ile bağlayınca kontrol hızlanır.
Teknomax hesap planı bu kırılımları hazır yapıda sunduğu için alış kayıtları daha düzenli ilerler.
