Kanunda ayrı bir “kasa adat maddesi” yoktur. Uygulama, birkaç mevzuat katmanının birlikte okunmasıyla şekillenir.
Transfer Fiyatlandırması Ve Örtülü Kazanç
Kurumlar Vergisi Kanunu md. 13 kapsamında ilişkili kişilerle yapılan işlemlerin emsallere uygun olması gerekir. Kasa fazlasının ortak kullanımına bırakıldığı kabulü, emsal faiz hesaplanmasını gerektiren durumlardan biridir. Bu yazının odağı kasa hesabındaki fazladır.
3065 sayılı KDV Kanunu çerçevesinde ticari faaliyet kapsamında verilen finansman hizmeti KDV’ye tabi olabilir. Uygulamada hesaplanan faiz için çoğu zaman fatura düzenlenir ve hesaplanan KDV 391 hesabına alınır. Oran ve belge düzeni dönemsel mevzuata göre kontrol edilmelidir.
Kanunda sabit bir “adat faiz oranı” yazılı değildir. Emsaline uygun oran kullanılır. Yaygın tercihler:
Oran seçimi doğrudan matrahı etkilediği için güncel ve belgelenebilir olmalıdır.
Kasa hesabı suistimale açık kabul edilir. Fiilen kasada olmayan yüksek bakiyeler, VUK md. 30/4 kapsamında takdir ve ceza riski doğurabilir. Kasada kalacak azami tutarın sektöre, ciroya ve iş hacmine göre gerekçelendirilmesi önemlidir. Sabit bir yasal “kasa tavanı” yoktur.
Nakit ödeme sınırları da kasa disipliniyle birlikte düşünülür. Yüksek nakit dolaşımı hem adat hem de usulsüzlük riskini büyütür. Güncel sınır tutarları ilgili tebliğlerden kontrol edilmelidir.
Kasa adat hesabında önce kasada kalacak azami tutar girilir. Sonra her bir tarih için gün gün faiz hesaplanır. Mantık üç adımdır.
1. Kasada Kalacak Azami Tutarı Girin
İşletmenin günlük nakit ihtiyacına göre kasada kalmasına izin verilen üst sınır belirlenir ve sisteme girilir. Bu tutarın altındaki kasa bakiyesi faize konu edilmez. Perakende, toptan, hizmet veya üretim firmalarında ihtiyaç farklıdır. Aynı limit her mükellefe kopyalanmamalıdır.
2. Her Tarihteki Fiktif Tutarı Bulun
Her tarih satırında o günkü kasa bakiyesi alınır:
| Formül |
|---|
| Fiktif tutar = O tarihteki kasa bakiyesi − Kasada kalacak azami tutar |
Sonuç sıfır veya negatifse o tarih için faiz doğmaz.
3. Gün Gün Faiz Hesaplayın
Her bir tarih için, ilgili bakiyenin geçerli olduğu gün sayısı üzerinden faiz yürütülür. Uygulamada sık kullanılan formül:
| Formül |
|---|
| Adat faizi = Fiktif tutar × Gün sayısı × Faiz oranı / 36.500 |
Burada faiz oranı yıllık yüzde olarak alınır (örnek: %49,25 için 49,25 yazılır). Bazı ticari hesaplamalarda bölen 36.000 (360 gün) de kullanılır. Gelir İdaresi yaklaşımına yakın çalışmalarda 365 gün tercihi yaygındır.
Kritik nokta şudur: faiz tek bir dönem sonu bakiyesine bakılarak yazılmaz. Kasa bakiyesinin değiştiği her tarih için ayrı satır açılır ve gün gün hesaplanır. Dönem faizi, bu satırların toplamıdır.
Kasada kalacak azami tutar 50.000 TL, yıllık faiz oranı %20 olsun. Mart döneminde kasa bakiyeleri şöyle değişsin:
| Tarih | Kasa bakiyesi | Azami tutar | Fiktif tutar | Gün | Faiz (TL) |
|---|
| 01.03.2025 | 200.000 | 50.000 | 150.000 | 1 | 82,19 |
| 10.03.2025 | 125.000 | 50.000 | 75.000 | 10 | 410,96 |
| 22.03.2025 | 60.000 | 50.000 | 10.000 | 12 | 65,75 |
| 23.03.2025 | 50.000 | 50.000 | 0 | — | 0 |
| Toplam | | | | | 558,90 |
| Hesap |
|---|
| 150.000 × 1 × 20 / 36.500 ≈ 82,19 TL |
Her tarih kendi bakiyesi ve gün sayısıyla hesaplanmıştır. Dönem kasa adat faizi yaklaşık 558,90 TL’dir. Bu tutara güncel KDV oranı eklenerek fatura düzenlenebilir.
Teknomax’ta kasada kalacak azami tutar girilir. Program her bir tarih için gün gün faiz hesaplar. Elle satır satır gün saymanıza gerek kalmaz.
Hesaplanan faiz geliri kurum kazancına dahil edilir. KDV’li fatura düzenlendiyse 391 Hesaplanan KDV de kayda girer. Karşı hesap uygulamada çoğu zaman 131 Ortaklardan Alacaklar olur. Bu, hesabın sonucu için yapılan yevmiye kaydıdır. Faizin kendisi kasa bakiyelerinden gün gün üretilir.
Örnek Yevmiye (KDV Dahil)
Yukarıdaki örnekte faiz 558,90 TL, KDV %20 varsayımıyla 111,78 TL, toplam 670,68 TL olsun:
| Hesap kodu | Hesap adı | Borç | Alacak |
|---|
| 131 | Ortaklardan Alacaklar | 670,68 | |
| 642 | Faiz Gelirleri | | 558,90 |
| 391 | Hesaplanan KDV | | 111,78 |
| Toplam | | 670,68 | 670,68 |
Açıklama: Kasa fazlasına isabet eden emsal faiz gelir yazılır. Fatura KDV’si 391’e alınır. Borç tarafı uygulamada ortaktan alacak hesabına işlenir.
Alacak Tutarının Kapatma Yöntemi
Esas olan, hesaplanan faiz tutarının gelir olarak yazılmasıdır. Gelir kaydı kurum kazancına yansır. 131 Ortaklardan Alacaklar hesabında oluşan bakiye ise bundan sonra nasıl yönetileceğine göre kapanır.
İki yol vardır:
Yaygın kullanım, alacağı kanunen kabul edilmeyen giderlere yazarak kapatmaktır. Bu tercih tahsilattan vazgeçildiği anlamına gelir. Gelir yine yazılmıştır. Matrah tarafında faiz geliri durur. KKEG ise kurum kazancından indirilemez gider olarak kalır.
Teknomax dönem sonu akışında bu kapatma seçenekleri kayıt yönüyle birlikte değerlendirilebilir. Önce gelir, sonra alacak kapatma kararı netleştirilir.
