Alım ve satış iade işlemlerinin muhasebe kaydı, ticari mal alış veya satışının iptal edilip bedelin cari üzerinden düzeltilmesi durumunda yapılan yevmiyedir. Bu yazıda Teknomax örnek hesap planıyla alıcı ve satıcı tarafındaki alış, satış ve iade örneklerini adım adım ele alıyoruz.
Alım Ve Satış İadesi Nedir?
Alım iadesi, satın alınan ticari malın satıcıya geri verilmesidir. Satış iadesi ise satılan malın müşteriden geri alınmasıdır. Her iki işlemde de stok, KDV ve cari bakiyeler birlikte düzeltilir.
Sık görülen nedenler şöyledir:
Yevmiye Örnekleri
Aşağıdaki örneklerde Abc Ltd. Şti. alıcı, Xyz Ltd. Şti. satıcıdır. Mal bedeli 150.000 TL, %20 KDV 30.000 TL, toplam 180.000 TL’dir. İade edilen kısım 30.000 TL + 6.000 TL KDV’dir.
Örnek 1: Ticari Mal Alımı (Alıcı)
Abc Ltd. Şti., Xyz Ltd. Şti.’den %20 KDV’li ticari mal satın almıştır. Mal bedeli 150.000 TL, KDV 30.000 TL, toplam 180.000 TL’dir. Ödeme yapılmamış, vadeli alıştır. Kayıt nasıl yapılır?
Vadeli Ticari Mal Alışı
| HESAP KODU | HESAP ADI | BORÇ | ALACAK |
|---|---|---|---|
| 153 00 108 20 | %20 Ticari Mal Alışları | 150.000,00 | |
| 191 1 1 20 | %20 Yurtiçi Alımlara İlişkin KDV | 30.000,00 | |
| 320 1 X0001 | Xyz Ltd. Şti. | 180.000,00 | |
| TOPLAM | 180.000,00 | 180.000,00 |
Açıklama: Mal bedeli stoka, KDV indirilecek KDV’ye, toplam satıcı carisine yazılır.
Örnek 2: Alım İadesi (Alıcı)
Abc Ltd. Şti., kaliteye uymayan 30.000 TL + %20 KDV tutarındaki malı satıcıya iade etmiştir. Toplam iade 36.000 TL’dir. Alım ve satış iade işlemlerinin muhasebe kaydı alıcıda nasıl yapılır?
Ticari Mal Alış İadesi
| HESAP KODU | HESAP ADI | BORÇ | ALACAK |
|---|---|---|---|
| 320 1 X0001 | Xyz Ltd. Şti. | 36.000,00 | |
| 153 00 900 20 | %20 Ticari Mal Alış İadeleri | 30.000,00 | |
| 391 3 504 20 | %20 Alınan Malların İadesi, Gerçekleşmeyen İşlemler | 6.000,00 | |
| TOPLAM | 36.000,00 | 36.000,00 |
Açıklama:
Örnek 3: Satış (Satıcı)
Xyz Ltd. Şti., Abc Ltd. Şti.’ye aynı faturayı kesmiştir. Mal bedeli 150.000 TL, KDV 30.000 TL, toplam 180.000 TL’dir. Kayıt nasıl yapılır?
Vadeli Ticari Mal Satışı
| HESAP KODU | HESAP ADI | BORÇ | ALACAK |
|---|---|---|---|
| 120 1 0 A001 | Abc Ltd. Şti. | 180.000,00 | |
| 600 1 1 20 | %20 Normal Satışlar | 150.000,00 | |
| 391 1 1 20 | %20 Normal Satışlar | 30.000,00 | |
| TOPLAM | 180.000,00 | 180.000,00 |
Açıklama: Toplam alıcı carisine borç, mal bedeli satışa, KDV hesaplanan KDV’ye alacak yazılır.
Örnek 4: Satış İadesi (Satıcı)
Abc Ltd. Şti., 30.000 TL + %20 KDV tutarındaki malı iade etmiştir. Toplam 36.000 TL’dir. Satıcıda kayıt nasıl yapılır?
Satıştan İade
| HESAP KODU | HESAP ADI | BORÇ | ALACAK |
|---|---|---|---|
| 610 1 1 20 | %20 KDV Satıştan İadeler | 30.000,00 | |
| 191 2 1 20 | %20 Satıştan İade Edilen, KDV | 6.000,00 | |
| 120 1 0 A001 | Abc Ltd. Şti. | 36.000,00 | |
| TOPLAM | 36.000,00 | 36.000,00 |
Açıklama:
Önemli Noktalar
Ofiste Pratik Kontrol
Alım ve satış iade işlemlerinin muhasebe kaydı için asıl risk, alıcı ve satıcı hesaplarını ters kullanmaktır.
Sonuç
Alım ve satış iadelerinde stok, KDV ve cari aynı anda düzeltilir. Oran ve belge disiplini korunursa denetim süreci sadeleşir.
Teknomax örnek hesap planı alış iade ve satış iade kırılımlarını hazır sunduğu için kayıtlar daha düzenli ilerler. Bu yazıdaki örnekler temel senaryoyu kapsar. Özel durumlarda güncel mevzuatı kontrol etmek gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Alım ve satış iade işlemlerinin muhasebe kaydı nasıl yapılır?
Alıcıda satıcı borcu azalır, alış iadesi ve iade KDV’si alacak yazılır. Satıcıda satış iadesi ve iade KDV’si borçlanır, alıcı bakiyesi azalır.
Oran, orijinal faturadaki KDV ile aynı olmalıdır.
Alım iadesi ile satış iadesi farkı nedir?
Alım iadesi alıcı firmada 153 alış iade hesaplarıyla izlenir. Satış iadesi satıcı firmada 610 satıştan iadeler hesabıyla izlenir.
Aynı ekonomik olayın iki tarafı farklı hesaplara yazılır.
İade KDV’si hangi hesaplara gider?
Alıcıda genelde 391 3 504 kırılımı kullanılır. Satıcıda satıştan iade KDV’si 191 2 1 kırılımında izlenir.
Yanlış KDV hesabı beyanname farkına yol açar.
Peşin ödenmiş alış iadesinde ne değişir?
Bedel bankaya veya kasaya geliyorsa 320 yerine 102 veya 100 borçlanır. Stok ve KDV tarafı aynı kalır.
Mali müşavir programı iade kayıtlarını nasıl kolaylaştırır?
Belge, cari ve KDV kırılımı aynı sistemde yürürse iade farkları erken görülür. Mali müşavir programı alış ve satış iade hesaplarını yevmiye ile bağlayınca kontrol hızlanır.
Teknomax hesap planı bu kırılımları hazır tutar.


